AI Act voor Belgische kmo's: toepassingskalender uitgelegd

Belangrijkste punten

• De Europese AI-verordening (AI Act, verordening (EU) 2024/1689) is op 1 augustus 2024 in werking getreden en geldt in fasen tot 2028, niet in een keer.
• De Digital Omnibus on AI (verordening (EU) 2026/1744 van 8 juli 2026) heeft de termijnen voor hoogrisicosystemen uitgesteld: december 2027 en augustus 2028 in plaats van 2026 en 2027.
• Het verbod op bepaalde praktijken en de verplichting inzake AI-geletterdheid gelden al sinds 2 februari 2025, ongeacht de omvang van de onderneming.
• Boetes lopen op tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde omzet, maar een kmo wordt gesanctioneerd op basis van het laagste van de twee plafonds.
• Het officiële portaal van de Europese Commissie vermeldt momenteel geen formeel aangewezen Belgische autoriteit voor de handhaving van de AI Act, wat de toepassing van de verplichtingen zelf niet opschort.

Veel Belgische kmo-bedrijfsleiders denken dat de AI Act een verre termijn is, gepland voor 2026 of 2027. In werkelijkheid is een deel van de verplichtingen al van toepassing sinds februari 2025, en is de kalender van de resterende termijnen in juli 2026 gewijzigd door een correctietekst. Dit artikel zet de data op een rij die vandaag echt tellen voor een Belgische kmo, de verplichtingen die daaruit voortvloeien naargelang het risico van het gebruikte systeem, en de sancties bij niet-naleving.

Wat de AI Act verandert voor Belgische kmo's

Verordening (EU) 2024/1689, de AI Act, regelt het op de markt brengen en het gebruik van systemen voor kunstmatige intelligentie in de Europese Unie. Ze is op 1 augustus 2024 in werking getreden, twintig dagen na de publicatie in het Publicatieblad van de Europese Unie.

De tekst maakt geen onderscheid naar de omvang van de onderneming, maar naar het risiconiveau van het gebruikte of op de markt gebrachte AI-systeem. Een kmo die enkel een AI-tool voor het grote publiek gebruikt (tekstopstelling, vertaling, documentclassificatie) valt onder lichtere verplichtingen dan een aanbieder die een systeem met hoog risico ontwikkelt of op de markt brengt, bijvoorbeeld voor werving of kredietbeoordeling.

Toepassingskalender van de AI Act: de belangrijkste data

De verordening is niet in een keer van toepassing: de bepalingen treden gefaseerd in werking, gespreid over meerdere jaren.

1. 1

   Inwerkingtreding van de verordening

   1 augustus 2024

   Verordening (EU) 2024/1689 treedt in werking, maar de meeste verplichtingen gelden nog niet.

2. 2

   Verboden praktijken en AI-geletterdheid

   2 februari 2025

   De verboden AI-praktijken (art. 5) en de verplichting inzake AI-geletterdheid van het personeel (art. 4) worden van toepassing.

3. 3

   AI-modellen voor algemene doeleinden en governance

   2 augustus 2025

   De regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden, de Europese governance en het sanctieregime (behalve een specifiek artikel) zijn van toepassing.

4. 4

   Meeste bepalingen en kmo-maatregelen

   2 augustus 2026

   De meeste overige bepalingen zijn van toepassing, waaronder de transparantieverplichtingen (art. 50) en de steunmaatregelen voor kmo's (art. 62).

5. 5

   Autonome hoogrisicosystemen (bijlage III)

   2 december 2027

   De verplichtingen voor autonome hoogrisicosystemen (werving, krediet, onderwijs...) zijn van toepassing, na het uitstel beslist in 2026.

6. 6

   Ingebouwde hoogrisicosystemen (bijlage I)

   2 augustus 2028

   De verplichtingen voor hoogrisicosystemen ingebouwd in producten die al gereguleerd zijn (machines, medische hulpmiddelen...) zijn van toepassing.

Welke verplichtingen gelden naargelang het risiconiveau van het AI-systeem

De verordening deelt AI-systemen in vier categorieën in, met verplichtingen die evenredig zijn aan het risico voor de grondrechten of de veiligheid.

	Risiconiveau	Voorbeeld	Belangrijkste verplichting
Onaanvaardbaar risico	Social scoring, gedragsmanipulatie	Volledig verbod sinds 2 februari 2025
Hoog risico	Werving, kredietbeoordeling, medische hulpmiddelen	Risicobeheer, documentatie, menselijk toezicht
Beperkt risico	Chatbot, door AI gegenereerde inhoud, deepfake	Transparantieverplichting ten aanzien van de gebruiker (art. 50)
Minimaal risico	Spamfilter, videogame met AI	Geen specifieke verplichting onder de verordening

De meeste tools die een Belgische kmo vandaag gebruikt (schrijfassistent, automatische vertaling, klantenservicechatbot) vallen onder beperkt of minimaal risico. Een aanbieder of gebruiksverantwoordelijke die een hoogrisicosysteem inzet, moet daarentegen zwaardere verplichtingen naleven op het vlak van risicobeheer, technische documentatie en menselijk toezicht.

AI-geletterdheid en de sancties uit de verordening

Artikel 4 van de verordening verplicht sinds 2 februari 2025 aanbieders en professionele gebruikers van een AI-systeem om een voldoende niveau van AI-geletterdheid van hun personeel te waarborgen, dat wil zeggen het vermogen om de mogelijkheden, beperkingen en risico's van het gebruikte instrument te begrijpen. Deze verplichting is bindend geformuleerd, ook al staat ze niet op de lijst van inbreuken waaraan de verordening een specifieke boete koppelt.

Het sanctieregime zelf is precies en is voor het grootste deel van de mechanismen al van toepassing sinds 2 augustus 2025.

Voor een kmo of een start-up keert de verordening de logica om: het laagste van de twee plafonds (vast bedrag of percentage van de wereldwijde omzet) is van toepassing, niet het hoogste zoals bij een grote onderneming.

Breng uw regelgevende verplichtingen in kaart

Monsiegesocial begeleidt bedrijfsleiders van Belgische kmo's bij de oprichting van hun onderneming, de domiciliering en de organisatie van het bestuur tegenover nieuwe regelgevende verplichtingen.

Praat met een expertOntdek vennootschapsrecht

Wie controleert de toepassing van de AI Act in België

De verordening verplicht elke lidstaat om minstens een aanmeldende autoriteit en een marktoezichtautoriteit aan te wijzen, met publicatie van hun contactgegevens (art. 70). Op het moment van schrijven van dit artikel vermeldt het officiële AI Act-portaal van de Europese Commissie geen formeel aangewezen Belgische autoriteit hiervoor, en bevestigt geen enkele tekst in het Belgisch Staatsblad een dergelijke aanwijzing.

Bij gebrek aan een bevestigde aanwijzing vervult de FOD Economie een coördinerende en informerende rol voor ondernemingen met betrekking tot de verplichtingen van de AI Act. Deze situatie heeft geen invloed op de toepassing van de verplichtingen zelf: een kmo blijft verplicht ze na te leven, ongeacht de stand van zaken van de aanwijzing van de bevoegde Belgische autoriteit.

Hoe een Belgische kmo zich kan voorbereiden

Zich in regel stellen met de AI Act vereist voor de overgrote meerderheid van de kmo's geen zwaar traject. Onderstaande punten dekken het essentiele van wat nu al vereist is.

Nu al te controleren

• Breng de AI-tools in de onderneming in kaart

  Schrijfassistenten, tools voor verwerking van klantgegevens, eventuele oplossingen voor werving of scoring.

• Sluit elke verboden praktijk uit

  Controleer of geen enkele tool valt onder de praktijken die sinds februari 2025 verboden zijn (social scoring, gedragsmanipulatie, bepaalde biometrische toepassingen).

• Documenteer een aanpak voor AI-geletterdheid

  Leid personeel dat AI-tools gebruikt op in de beperkingen en risico's ervan, en houd hiervan een spoor bij.

• Identificeer een eventueel hoogrisicosysteem

  Een wervings- of kredietscoringstool die bij een aanbieder wordt aangekocht, kan onder hoog risico vallen; informeer naar de classificatie bij de leverancier.

• Volg de steunmaatregelen voor kmo's

  Artikel 62 voorziet voorrang bij toegang tot regelgevende proeftuinen en verlaagde conformiteitskosten voor kmo's en start-ups.

Voor de conformiteit van de gegevens die door deze tools worden verwerkt, blijft de AVG volledig van toepassing naast de AI Act: beide teksten gelden samen zodra een AI-tool persoonsgegevens verwerkt.

Meer weten

• Kunstmatige intelligentie voor kmo's in België: toepassingen, ROI en compliance: hoe AI nuttig in te zetten, voorbij het regelgevende luik alleen
• AVG-verplichtingen voor kmo's in België: het kader voor gegevensbescherming dat naast de AI Act van toepassing is
• AI Act Service Desk van de Europese Commissie: geconsolideerde tekst en officiële bronnen over de verordening