Belangrijkste punten
- Zelfstandige worden in hoofdberoep vereist dat je 18 jaar bent, je burgerlijke en politieke rechten geniet en je vóór de start aansluit bij een sociaal verzekeringsfonds.
- De inschrijving bij de Kruispuntbank van Ondernemingen gebeurt via een erkend ondernemingsloket en geeft een ondernemingsnummer van 10 cijfers.
- In hoofdberoep is een minimale trimestriële sociale bijdrage verschuldigd, zelfs zonder inkomen, anders dan in het statuut van bijberoep.
- Het eerste jaar bereid je voor in kasstroom: regulariseerbare voorlopige bijdragen, voorafbetalingen van belasting en het onderscheid tussen omzet en winst.
Voor eigen rekening starten trekt in België elk jaar duizenden actieven aan, en het kader is duidelijk versoepeld: sinds 15 januari 2024 is het bewijs van basiskennis bedrijfsbeheer niet meer vereist om een onderneming in Brussel te starten. Toch brengt zelfstandige worden in België in hoofdberoep concrete verplichtingen mee vanaf dag één, met name een minimale sociale bijdrage die ook zonder winst verschuldigd is. Deze gids beschrijft de voorwaarden, de inschrijvingsstappen, de keuze van het statuut en de te anticiperen cijfers. Voor de variant waarin je een loontrekkende job behoudt, zie onze speciale gids over de zelfstandige in bijberoep in België.
Zelfstandige worden in België: de te vervullen voorwaarden
Drie basisvoorwaarden gelden voor iedereen. Je moet ten minste 18 jaar zijn, je burgerlijke en politieke rechten genieten, en niet getroffen zijn door een verbod om een zelfstandige activiteit uit te oefenen. Een ambtenaar moet bovendien het voorafgaande akkoord van zijn hiërarchie vragen vóór hij start.
De nationaliteit bepaalt een bijkomende formaliteit. Ben je Belgisch onderdaan, van een staat van de Europese Economische Ruimte of van Zwitserland, dan is op dat vlak geen bijzondere stap vereist. Een onderdaan van een derde land moet daarentegen een beroepskaart verkrijgen om te werken, of hij nu optreedt als natuurlijke persoon, vennootschapsmandataris of werkend vennoot. Sommige categorieën zijn ervan vrijgesteld, bijvoorbeeld erkende vluchtelingen of houders van een verblijfstitel van onbeperkte duur.
In hoofd- of in bijberoep: je statuut goed situeren
Het statuut bepaalt je bijdragen en je sociale bescherming. In hoofdberoep is de zelfstandige activiteit je hoofdbezigheid: je bouwt je eigen sociale rechten op (pensioen, ziekte-invaliditeitsverzekering) en bent een minimale bijdrage verschuldigd, ook in maanden zonder ontvangsten. In bijberoep oefen je uit naast een loontrekkende job van minstens halftijds of een overheidsfunctie, en steunt je sociale dekking op die hoofdactiviteit.
| Hoofdberoep | Bijberoep | |
|---|---|---|
| Hoofdactiviteit | de zelfstandige activiteit | een loontrekkende of overheidsjob |
| Minimale bijdrage verschuldigd zonder inkomen | ||
| Bouwt eigen sociale rechten op | ||
| Bijdragen op de zelfstandige inkomsten | vanaf de eerste euro | boven een jaarlijkse drempel |
| Inschrijvingsstappen (KBO, fonds) | identiek | identiek |
De keuze ligt niet vast. Verminder je een loontrekkende job onder het halftijds, dan schuif je automatisch naar hoofdberoep, met de daaraan verbonden minimale bijdrage. Omgekeerd starten velen in bijberoep om de activiteit te testen vóór ze naar hoofdberoep overgaan.
De inschrijvingsstappen, stap voor stap
De formaliteiten zijn dezelfde ongeacht het statuut. Ze volgen elkaar op rond de inschrijving bij de Kruispuntbank van Ondernemingen, die al de rest bepaalt.
- 1
Een professionele bankrekening openen
Vóór de inschrijvingLos van de privérekening. Het nummer ervan staat op al je handelsdocumenten, met het ondernemingsnummer.
- 2
Je inschrijven bij de Kruispuntbank van Ondernemingen
Vóór de startVia een erkend ondernemingsloket, dat je NACE-codes registreert en je een ondernemingsnummer van 10 cijfers aflevert.
- 3
Het btw-nummer activeren
Vóór de eerste facturenBij de FOD Financiën, via het formulier 604A op MyMinfin, tenzij vrijstellingsregeling.
- 4
Je aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds
Vóór de startVerplicht en voorafgaand aan de start. Anders een administratieve geldboete en ambtshalve aansluiting bij de Nationale Hulpkas.
- 5
Je inschrijven bij een ziekenfonds
Bij de startOp voorlegging van het aansluitingsattest van het fonds, voor de terugbetaling van de zorg en de uitkeringen bij arbeidsongeschiktheid.
- 6
De verplichte verzekeringen afsluiten
Vóór de uitbatingNaargelang de activiteit: burgerlijke aansprakelijkheid, arbeidsongevallen als je personeel tewerkstelt, sectorale dekkingen.
Het traject van oprichting van een onderneming via een erkend loket kan snel worden afgerond, op voorwaarde dat je je identiteitsdocumenten, je professioneel rekeningnummer en een precieze beschrijving van de activiteit hebt voorbereid.
Btw: de juiste regeling kiezen vanaf de start
Zodra het ondernemingsnummer verkregen is, activeer je het als btw-nummer, tenzij je onder de vrijstelling valt. Onder 25.000 € jaaromzet exclusief btw stelt de btw-vrijstellingsregeling je vrij van het aanrekenen en aangeven van btw, in ruil voor het verlies van het recht op aftrek. Boven die drempel geldt de normale btw-plicht, met aangiften in principe trimestrieel, en maandelijks wanneer de omzet 2.500.000 € overschrijdt.
Die keuze is niet neutraal: de vrijstelling vereenvoudigt het beheer van een kleine activiteit, maar belet de recuperatie van de btw op je aankopen en investeringen. Onze gids een btw-nummer verkrijgen en beheren in België beschrijft de drempels, de opties en de aangifteverplichtingen.
Sociale bijdragen: wat verandert in hoofdberoep
Hier weegt het hoofdstatuut het meest. De bijdragen worden berekend op je netto beroepsinkomen, aan het tarief van 20,5% tot een eerste jaarplafond, daarna een verlaagd tarief erboven. Vooral is in hoofdberoep een minimale bijdrage verschuldigd, ook al is je inkomen laag of onbestaand, want ze wordt berekend op een wettelijk minimuminkomen.
bijdragetarief
op het netto beroepsinkomen, tot het eerste jaarplafond
minimale bijdrage / kwartaal
verschuldigd in hoofdberoep ook zonder winst, op een wettelijk minimuminkomen
btw-vrijstellingsdrempel
jaaromzet exclusief btw waaronder de vrijstelling geldt
De eerste drie jaar betaal je voorlopige bijdragen: bij gebrek aan een referentie-inkomen steunen ze eerst op het wettelijk minimum of op een inkomensraming die je meedeelt. Zodra je reële inkomen bij de belastingadministratie bekend is, regulariseert het fonds, naar boven of naar beneden.
Vestig je je als zelfstandige?
Monsiegesocial begeleidt je bij de KBO-inschrijving en de stappen van oprichting van een onderneming in België.
Het eerste jaar: kasstroom en fiscaliteit anticiperen
De overgang van loondienst naar zelfstandigheid verandert de fiscale logica. Je ondergaat geen aan de bron ingehouden voorheffing meer: het is aan jou om voorafbetalingen van belasting te organiseren, op straffe van een door de FOD Financiën toegepaste verhoging. Je netto beroepsinkomsten zijn onderworpen aan de personenbelasting volgens het progressieve tarief: hoe hoger het inkomen, hoe hoger de marginale schijf.
Te beveiligen vanaf de start
Omzet en winst onderscheiden
Het belastbare en bijdrageplichtige inkomen is de nettowinst na kosten, niet de geïnde omzet.
Bijdragen en belasting reserveren
Een deel van elke factuur opzijzetten om de regularisatie van de bijdragen en de belasting op te vangen.
De voorafbetalingen plannen
De belasting per kwartaal anticiperen om de verhoging van de FOD Financiën te vermijden.
De sectorale vergunningen nagaan
Naargelang de activiteit: FAVV-vergunning, alcohol- of tabakslicentie, ambulante handel, erkenningen.
Je omringen met een boekhouder
Begeleiding vanaf de start beperkt de duurste beheersfouten.
Neemt de activiteit toe, dan zal de vraag van de overstap naar een vennootschap zich stellen. Boven een bepaald winstniveau kan een BV fiscaal voordeliger worden en het privévermogen beschermen. Het is dan een nieuw werk, met oprichtingsakte en financieel plan ter ondersteuning.
Verder lezen
- Zelfstandige in bijberoep in België: de te kennen regeling als je een loontrekkende job behoudt naast je activiteit.
- Een BV oprichten in België: de essentiële stappen: wanneer de overstap naar een vennootschap relevant wordt voor je activiteit.
- Het financieel plan van een BV: het kernstuk om voor te bereiden vóór je een vennootschap opricht.
