Bestuurdersmandaat in een Belgische BV: bevoegdheden, bezoldiging en aansprakelijkheid

Belangrijkste punten

• In een BV bestaat het bestuursorgaan uit een of meer bestuurders, benoemd door de algemene vergadering of in de statuten vermeld (art. 5:70 WVV). Zij vervangen de vroegere zaakvoerders van de BVBA.
• De bestuurder beschikt over interne beheerbevoegdheid en externe vertegenwoordigingsbevoegdheid; beperkingen aan de vertegenwoordigingsbevoegdheid zijn niet tegenstelbaar aan derden, ook al zijn ze gepubliceerd (art. 5:73 §2 WVV).
• Bezoldiging is het wettelijke standaardprincipe (art. 5:72 WVV): een onbezoldigd mandaat moet uitdrukkelijk worden beslist. Bezoldiging is aftrekbaar voor de BV en belast als personenbelasting voor de bestuurder.
• Een niet in de statuten vermelde bestuurder kan op elk moment ad nutum worden afgezet; een statutaire bestuurder kan alleen worden afgezet door statutenwijziging of bij gegronde reden.
• De aansprakelijkheid van de bestuurder is geplafonneerd door het WVV (art. 2:57), behalve bij fraude, gewoonlijke grove fout of schending van fiscale of sociale verplichtingen.

Zodra een BV een bestuurder aanwijst, vertrouwt zij die persoon haar volledige operationele beslissingsmacht toe. Het bestuurdersmandaat in een Belgische BV is het juridisch kader dat bepaalt wat die persoon namens de vennootschap mag doen, wat hij daarvoor ontvangt en wat hij riskeert als hij zijn verplichtingen niet nakomt. Het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (WVV), van kracht voor BV's op 1 mei 2019 voor nieuw opgerichte vennootschappen en op 1 januari 2020 voor bestaande, heeft deze regels grondig hervormd.

Samenstelling en benoeming van het bestuursorgaan

Art. 5:70 §1 WVV bepaalt dat een BV kan worden bestuurd door een of meer bestuurders, natuurlijke of rechtspersonen. Anders dan een NV is er geen minimum opgelegd: een eenpersoons-BV kan perfect functioneren met een enige bestuurder, inclusief de oprichtende aandeelhouder zelf.

Wanneer een rechtspersoon als bestuurder wordt aangesteld, wijst zij een vaste vertegenwoordiger aan, een natuurlijke persoon, die het mandaat namens haar uitoefent. Die vertegenwoordiger is persoonlijk aansprakelijk als deed hij het mandaat in eigen naam, naast de aansprakelijkheid van de rechtspersoon zelf.

De benoeming van bestuurders vindt plaats:

• in de oprichtingsakte, voor de eerste bestuurder(s); of
• bij beslissing van de algemene vergadering van aandeelhouders, in de loop van het vennootschapsleven.

Art. 5:70 §2 WVV bepaalt dat het mandaat voor bepaalde duur (met automatisch verstrijken) of voor onbepaalde duur (op elk moment herroepbaar) kan worden aangegaan. De wet legt geen maximumduur op. Elke benoeming moet in de bijlagen bij het Belgisch Staatsblad worden bekendgemaakt om aan derden tegenstelbaar te zijn.

Bevoegdheden van de BV-bestuurder

De wet kent het bestuursorgaan twee soorten bevoegdheden toe.

Residuaire beheerbevoegdheid (art. 5:73 §1 WVV) omvat alle aangelegenheden die niet uitdrukkelijk aan de algemene vergadering zijn voorbehouden door de wet of de statuten. In de praktijk omvat dit alle beslissingen van het dagelijkse vennootschapsleven: contracten sluiten, personeel aanwerven, uitgaven doen, thesaurie beheren of commerciële beslissingen nemen.

Vertegenwoordigingsbevoegdheid (art. 5:73 §2 WVV) machtigt de bestuurder om de BV tegenover derden te verbinden: contracten ondertekenen, in rechte optreden, notariële akten verlijden. Het WVV bepaalt dat beperkingen van deze bevoegdheid in de statuten of in de benoemingsbeslissing niet tegenstelbaar zijn aan derden, ook als ze zijn bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad (art. 5:73 §2 al. 2 WVV). Met andere woorden, zelfs als de statuten boven een bepaald bedrag twee gezamenlijke handtekeningen vereisen, verbindt een door een enige bestuurder ondertekend contract de BV tegenover elke derde, ongeacht of die derde al dan niet kennis had van de beperking.

	Bevoegdheden bestuursorgaan	Aan de algemene vergadering voorbehouden bevoegdheden
Dagelijkse beslissingen	Contracten, aanwervingen, aankopen, bankbeheer	Neen (tenzij een statutaire drempel van toepassing is)
Benoeming van bestuurders
Afzetting van bestuurders
Goedkeuring jaarrekening en kwijting		Verplicht (art. 5:98 WVV)
Statutenwijziging		3/4 van de stemmen + quorum 50% (art. 5:100 WVV)
Uitkering van dividenden		Na dubbele uitkeringstest
Delegatie dagelijks bestuur	Mogelijk (art. 5:79 WVV)

Het bestuursorgaan kan het dagelijks bestuur delegeren aan een of meer personen (art. 5:79 WVV), die alleen, gezamenlijk of collegiaal kunnen optreden. Deze delegatie bestrijkt handelingen en beslissingen die de gewone behoeften van de vennootschap niet overschrijden. De gedelegeerde(n) voor het dagelijks bestuur handelen onder het toezicht van het bestuursorgaan, dat verantwoordelijk blijft voor het kader waarbinnen de delegatie wordt uitgeoefend.

Bezoldiging van de BV-bestuurder

Art. 5:72 WVV bepaalt het bezoldigingsregime: tenzij de statuten anders bepalen of de algemene vergadering bij de benoeming anders beslist, zijn bestuurders bezoldigd voor de uitoefening van hun mandaat -- bezoldiging is dus het standaardprincipe, en het is de kosteloosheid die uitdrukkelijk moet worden beslist. Wanneer het bedrag niet bij de benoeming is vastgesteld, stelt de algemene vergadering het vast.

De bezoldiging kan verschillende vormen aannemen:

• Vaste geldelijke bezoldiging: onderworpen aan bedrijfsvoorheffing (art. 270 WIB 92), die de BV inhoudt en doorstort aan de FOD Financiën voor elke overboeking.
• Tantièmes: winstuitkeringen besloten door de algemene vergadering, fiscaal behandeld als niet-periodieke inkomsten.
• Voordelen van alle aard: bedrijfswagen, woning ter beschikking gesteld door de vennootschap, maaltijdcheques boven de vrijgestelde drempel. Ze worden toegevoegd aan de brutobezoldiging voor de berekening van de bedrijfsvoorheffing (rubrieken 9b en 9c van de fiche 281.20).
• Onbezoldigd mandaat: volkomen legaal en frequent in eenpersoons-BV's waar de enige aandeelhouder ook bestuurder is en zichzelf uitsluitend via dividenden bezoldigt.

Een fiscaal aspect om niet over het hoofd te zien: om te genieten van het verlaagd tarief van 20% vennootschapsbelasting op de eerste schijf van de belastbare winst, moet de BV met name aan ten minste een bestuurder een bezoldiging betalen die het minimumsalaris bereikt voorzien in art. 215, §3, 4°, van het Wetboek van de Inkomstenbelastingen 1992 (WIB 92). Dit drempelbedrag wordt jaarlijks geïndexeerd; verificatie ervan behoort tot de taak van een accountant of fiscaal adviseur.

Elke bestuurder die een bezoldiging ontvangt, wordt voor de sociale zekerheid gelijkgesteld met een zelfstandige en moet zich binnen 90 dagen na het begin van zijn activiteit aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds om RIZIV-bijdragen te betalen.

Ondersteuning voor de governance van uw BV

Monsiegesocial ondersteunt BV-bestuurders in België bij de domiciliering van de onderneming, de oprichting van vennootschappen en beheersverplichtingen.

Ontdek onze dienstenBV oprichten

Aansprakelijkheid van de BV-bestuurder

Het WVV onderscheidt twee aansprakelijkheidsregimes voor BV-bestuurders.

Wanbestuur (art. 2:56 WVV) wordt afgemeten aan de maatstaf van een normaal voorzichtige en zorgvuldige bestuurder in dezelfde omstandigheden. Elke bestuurder is enkel aansprakelijk voor zijn eigen fout: aansprakelijkheid is niet automatisch hoofdelijk voor medebestuurders bij gewone beheerbeslissingen. In een collegiaal orgaan kan een bestuurder zich exonereren als hij niet heeft deelgenomen aan de foutieve beslissing en ze binnen een redelijke termijn aan alle andere leden heeft gemeld.

Schendingen van het WVV of de statuten leiden tot hoofdelijke aansprakelijkheid van de deelnemende bestuurders (art. 2:56 WVV). Elke medebestuurder kan zich exonereren door te bewijzen dat hij niet heeft deelgenomen aan de beslissing en de fout tijdig heeft gemeld.

Het WVV heeft een aansprakelijkheidsplafond ingevoerd (art. 2:57), evenredig met de omvang van de vennootschap (berekend op omzet en balanstotaal). Dit plafond is van toepassing per mandaat en per schadeveroorzakende gebeurtenis. Het is niet van toepassing bij fraude, gewoonlijke grove fout of niet-naleving van specifieke fiscale of sociale verplichtingen.

Bescherming beschikbaar voor de BV-bestuurder

• Jaarlijkse kwijting door de algemene vergadering

  Gestemd bij de goedkeuring van de jaarrekening (art. 5:98 WVV), ze bevrijdt de bestuurder van aansprakelijkheid voor handelingen die aan de aandeelhouders bekend zijn en in de rekeningen zijn goedgekeurd. Ze dekt geen verborgen handelingen of misdrijven.

• Contractuele beperking in de statuten

  De statuten kunnen regels voor collectieve besluitvorming, procedures inzake belangenconflicten (art. 5:76-5:77 WVV) en andere mechanismen voorzien die het individuele risico beperken.

• Bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering (D&O)

  Een D&O-polis dekt een deel van de risico's van persoonlijke aansprakelijkheidsvorderingen: verdedigingskosten, schadevergoeding binnen bepaalde grenzen. Niet verplicht, maar aanbevolen voor vennootschappen van betekenende omvang.

• Wettelijk aansprakelijkheidsplafond (art. 2:57 WVV)

  Een wettelijk financieel plafond evenredig met de omvang van de vennootschap, van toepassing per mandaat en per schadeveroorzakende gebeurtenis, behalve bij fraude of gewoonlijke grove fout.

De verjaringstermijn voor een aansprakelijkheidsvordering tegen een bestuurder bedraagt 5 jaar vanaf de schadeveroorzakende handeling (art. 2:143 §1 WVV), of vanaf de ontdekking ervan voor verborgen handelingen. De vennootschap kan optreden via een vennootschapsvordering besloten door de algemene vergadering (art. 5:103 WVV); aandeelhouders die ten minste 10% van de uitgegeven aandelen vertegenwoordigen, kunnen in rechte optreden namens de vennootschap als de algemene vergadering weigert dit te doen (art. 5:104 WVV).

Einde van het mandaat: afzetting, ontslag en kwijting

Het bestuurdersmandaat eindigt op verschillende manieren, naargelang de wijze van benoeming.

Een niet in de statuten vermelde bestuurder (benoemd bij beslissing van de algemene vergadering) kan op elk moment worden afgezet, zonder reden en zonder vergoeding, bij gewone meerderheid van de algemene vergadering (ad-nutumontzetting, art. 5:70 §3 WVV). De afzetting heeft onmiddellijke werking. De vergadering kan echter in de ontzettingsbeslissing een opzeggingstermijn of vertrekvergoeding toekennen, maar dat is geen wettelijke verplichting.

Een in de statuten vermelde bestuurder kan alleen worden afgezet via een statutenwijziging, waarvoor een aanwezigheidsquorum van 50% van de aandelen en een drievierdemeerderheid van de uitgebrachte stemmen vereist is (art. 5:100 WVV). Uitzondering: bij gegronde reden volstaat een gewone meerderheid, ook voor een statutaire bestuurder.

Ontslag is op elk moment mogelijk. Een bestuurder die ontslag neemt op een voor de vennootschap ongelegen moment (bijvoorbeeld tijdens een crisis of zonder tijd te laten voor een vervanging) kan aansprakelijk worden gesteld voor de veroorzaakte schade (art. 5:70 §4 WVV). Het ontslag moet schriftelijk aan de vennootschap worden gemeld en bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad om aan derden tegenstelbaar te zijn.

In alle gevallen moet een bestuurderswijziging binnen de wettelijke termijnen in het Belgisch Staatsblad worden bekendgemaakt. Zolang de bekendmaking niet heeft plaatsgevonden, kan de vroegere bestuurder de vennootschap nog steeds verbinden tegenover derden die van zijn afzetting of ontslag niet op de hoogte waren.

Meer informatie

• Bedrijfsvoorheffing op de bezoldiging van een BV-bestuurder: berekening, schalen en aangifteverplichtingen voor de bedrijfsvoorheffing op de bestuurdersbezoldiging
• Algemene vergadering van een BV in België: het soevereine orgaan dat bestuurders benoemt, afzet en kwijting verleent
• Jaarlijks bestuursverslag van een BV: het narratieve document dat het bestuursorgaan opstelt voor grote BV's
• FOD Financiën, inkomsten van bedrijfsleiders: officieel fiscaal kader voor de bezoldigingen en voordelen ontvangen door de bestuurder