Grensoverschrijdende mobiliteit van vennootschappen in België: wat de wet van 25 mei 2023 verandert

Belangrijkste punten

• De wet van 25 mei 2023 (NUMAC 2023042154), gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 6 juni 2023, biedt voor het eerst een uniform kader voor grensoverschrijdende mobiliteit van vennootschappen in het Belgisch recht.
• Drie verrichtingen worden nu geregeld door het WVV: grensoverschrijdende omzetting, grensoverschrijdende fusie en grensoverschrijdende splitsing, inclusief een nieuw mechanisme, de afsplitsing door scheiding.
• Het gemeenschappelijk plan moet ten minste 3 maanden voor de algemene vergadering worden gepubliceerd; schuldeisers hebben een bezwaarperiode van 3 maanden vanaf publicatie in het Belgisch Staatsblad.
• De Belgische notaris levert het voorafgaand attest af binnen 2 maanden en moet weigeren als de verrichting frauduleus of in strijd met het Unierecht is.
• België heeft Richtlijn (EU) 2019/2121 meerdere maanden te laat omgezet, na de uiterste datum van 31 januari 2023 die door de Europese tekst is vastgesteld.

Grensoverschrijdende mobiliteit van vennootschappen in België beschikt sinds de wet van 25 mei 2023 over een volledig en uniform wettelijk kader. Gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 6 juni 2023 (NUMAC 2023042154) en van kracht sinds 16 juni 2023, wijzigt deze wet ingrijpend het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (WVV) ter omzetting van Richtlijn (EU) 2019/2121 van het Europees Parlement en de Raad van 27 november 2019 betreffende grensoverschrijdende omzettingen, fusies en splitsingen. Een aanvullende wet van 18 december 2023, gepubliceerd op 29 december 2023, regelt de werknemersparticipatie in vennootschappen die voortvloeien uit deze verrichtingen.

Voor bestuurders van Belgische BV's, NV's of coöperatieve vennootschappen die Europese expansie of internationale herstructurering overwegen, legt deze gids uit wat de wet concreet verandert: de drie verrichtingen die nu door het WVV worden geregeld, de te volgen procedure, de rol van de notaris en de rechten van aandeelhouders en schuldeisers.

Grensoverschrijdende mobiliteit van vennootschappen in België: het wettelijk kader

Voor de wet van 25 mei 2023 beschikte het Belgisch recht over geen uniforme procedure voor herstructureringen waarbij vennootschappen uit meerdere EU-lidstaten betrokken zijn. Grensoverschrijdende fusies steunden op een onvolledig kader dat was overgenomen van Richtlijn 2005/56/EG; grensoverschrijdende omzettingen hadden geen eigen nationale procedure. Richtlijn (EU) 2019/2121 verplicht lidstaten een geharmoniseerd kader in te voeren dat alle drie de verrichtingen omvat, met versterkte bescherming voor minderheidsaandeelhouders, schuldeisers en werknemers.

België moest deze tekst uiterlijk op 31 januari 2023 omzetten. De hoofdwet werd meerdere maanden te laat gepubliceerd, op 6 juni 2023. De wet van 18 december 2023 vult het kader aan voor de werknemersparticipatie in entiteiten die voortvloeien uit grensoverschrijdende verrichtingen. Het koninklijk besluit van 26 november 2023, gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 11 december 2023, preciseert de boekhoudkundige verwerking van de nieuwe herstructureringsvormen.

De drie grensoverschrijdende herstructureringsverrichtingen

De wet van 25 mei 2023 organiseert drie afzonderlijke soorten verrichtingen in het WVV, elk met een eigen titel en eigen bepalingen.

	Grensoverschrijdende omzetting	Grensoverschrijdende fusie	Grensoverschrijdende splitsing
WVV-artikelen	Art. 14:15-14:30	Art. 12:106-12:119	Art. 12:120-12:141
Voorafgaande ontbinding vereist
Continuïteit rechtspersoonlijkheid
Wijziging van het toepasselijk recht
Nieuw mechanisme in Belgisch recht

De grensoverschrijdende omzetting (art. 14:15 tot 14:30 WVV) maakt het mogelijk dat een Belgische vennootschap de rechtsvorm van een andere EU-lidstaat aanneemt, of dat een buitenlandse vennootschap een Belgische rechtsvorm aanneemt, zonder ontbinding of vereffening. De rechtspersoonlijkheid, rechten en verplichtingen blijven volledig behouden. Deze verrichting houdt een wijziging in van het recht dat de vennootschap beheerst.

De grensoverschrijdende fusie (art. 12:106 tot 12:119 WVV) regelt de overname van een Belgische vennootschap door een vennootschap die door het recht van een andere lidstaat wordt beheerst, of omgekeerd, met universele overdracht van vermogen. Een vereenvoudigde procedure geldt voor fusies tussen zustervennootschappen die volledig in handen zijn van dezelfde moedervennootschap (art. 12:7, 2° WVV): geen nieuwe aandelenemissie, geen bestuursverslag en geen deskundigeverslag zijn vereist.

De afsplitsing door scheiding: een nieuw mechanisme in het Belgisch recht

De grensoverschrijdende splitsing (art. 12:120 tot 12:141 WVV) is de meest vernieuwende bijdrage van de hervorming. Ze omvat de klassieke splitsing (activa verdeeld over entiteiten in verschillende lidstaten) en, meer nog, een mechanisme dat volledig afwezig was in het Belgisch recht voor juni 2023: de afsplitsing door scheiding (art. 12:8, 3° WVV).

De werking ervan verschilt van de klassieke splitsing op één beslissend punt: een Belgische vennootschap brengt een deel van haar activa over naar een nieuw opgerichte vennootschap in een andere lidstaat, maar de aandelen van die nieuwe entiteit worden toegewezen aan de gesplitste vennootschap zelf, en niet aan haar aandeelhouders. De nieuwe vennootschap wordt zo een 100%-dochter van de oorspronkelijke vennootschap, waarvan de aandeelhoudersstructuur intact blijft.

Dit mechanisme biedt een praktisch alternatief voor de oprichting van een dochteronderneming vanuit het niets in een andere lidstaat: het maakt het mogelijk geïdentificeerde activa daar onder te brengen terwijl de Belgische moedervennootschap in haar huidige vorm behouden blijft. Voor groepen die activiteiten in andere EU-landen willen organiseren zonder hun aandeelhouderschap te verwateren of een lege entiteit op te richten, is dit een nieuw instrument waarvan het nut verder reikt dan louter defensieve herstructureringen.

De procedure: van het gemeenschappelijk plan tot de notariële akte

Ongeacht de verrichting volgt de procedure een identieke reeks wettelijke termijnen, gestructureerd rond de neerlegging van het gemeenschappelijk plan.

1. 1

   Opstellen en neerleggen van het gemeenschappelijk plan

   D - 90 minimum

   De bestuursorganen stellen een gemeenschappelijk herstructureringsplan op, neergelegd bij de griffie van de ondernemingsrechtbank en gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Het plan moet gedurende ten minste 3 maanden voor de datum van de algemene vergadering toegankelijk blijven op de website van de vennootschap.

2. 2

   Informeren en raadplegen van werknemers

   D - 42 minimum

   Werknemersvertegenwoordigers worden geïnformeerd en geraadpleegd ten minste 6 weken voor de datum van de algemene vergadering. De onderhandelingsprocedures over werknemersparticipatie worden geregeld door de wet van 18 december 2023.

3. 3

   Bezwaartermijn voor schuldeisers

   3 maanden vanaf publicatie

   Schuldeisers wier vordering dateert van voor de publicatie van het plan hebben 3 maanden om bezwaar in te dienen bij de ondernemingsrechtbank. Een toegewezen bezwaar schort de verrichting op totdat voldoende garanties worden verstrekt of de schuld wordt terugbetaald.

4. 4

   Algemene vergadering en stemming

   Na de termijn van 3 maanden

   De algemene vergadering beslist over de verrichting. Een meerderheid van 75% van de geldig uitgebrachte stemmen is vereist, met aanwezigheids- of vertegenwoordigingsquorum van ten minste 50% van het kapitaal en 50% van de winstbewijzen.

5. 5

   Notarieel attest en definitieve akte

   Binnen 2 maanden

   De Belgische notaris levert het voorafgaand attest af binnen 2 maanden na ontvangst van het volledige dossier. Dit attest bevestigt de interne en externe wettigheid van alle akten en formaliteiten die aan de Belgische kant zijn vervuld. De notariële akte tot voltooiing van de verrichting wordt vervolgens verleden.

De Belgische notaris als kern van de wettigheidscontrole

De wet van 25 mei 2023 geeft de Belgische notaris een versterkte toezichthoudende rol, rechtstreeks afgeleid van de vereisten van Richtlijn 2019/2121.

Het voorafgaand attest is geen louter administratieve formaliteit. De notaris verifieert de interne en externe wettigheid van alle akten en formaliteiten die aan de Belgische kant zijn vervuld: regelmatigheid van de stemming op de algemene vergadering, naleving van de rechten van bezwaar makende schuldeisers, conformiteit van de werknemersparticipatieprocedures en aanwezigheid van fiscale en sociale regulariteitsattesten met een datum van minder dan 30 dagen voor de neerlegging.

De richtlijn legt ook een misbruikcontrole op die de wet volledig overneemt: de notaris moet weigeren het attest af te leveren als de verrichting is opgezet voor frauduleuze doeleinden, in strijd met het Unierecht, of voor criminele doeleinden. Dit weigering kan worden aangevochten bij de rechtbank, maar biedt daadwerkelijke bescherming tegen constructies die er bijvoorbeeld op gericht zijn arbeidsverplichtingen in het land van oorsprong te omzeilen.

Zodra het attest is afgegeven, treedt de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO) op als Belgisch knooppunt in het Europees systeem voor de koppeling van bedrijfsregisters (BRIS). Ze zendt gegevens over de betrokken vennootschap door naar de buitenlandse registers en beheert kennisgevingen voor vennootschappen die vanuit een andere lidstaat naar België immigreren.

Rechten van aandeelhouders en bescherming van schuldeisers

De wet voorziet in twee afzonderlijke beschermingsmechanismen voor minderheidsaandeelhouders en schuldeisers.

Aandeelhouders die tegen de verrichting hebben gestemd op de algemene vergadering hebben een uittredingsrecht: ze kunnen verzoeken dat hun aandelen worden teruggekocht tegen een prijs die overeenkomt met de werkelijke waarde van de vennootschap. De betaling moet plaatsvinden binnen 2 maanden na de datum waarop de verrichting juridisch effect heeft.

Voor schuldeisers is het bezwaarrecht van 3 maanden het voornaamste mechanisme. Als de ondernemingsrechtbank het bezwaar inwilligt, wordt de verrichting geschorst totdat de vennootschap voldoende garanties verstrekt of de betwiste vordering terugbetaalt.

Voor Belgische vennootschappen die Europese expansie plannen, kan de oprichting van een vennootschap in België voorafgaan aan een grensoverschrijdende verrichting. Voor BV's die hun maatschappelijke zetel naar het buitenland willen verplaatsen, is de grensoverschrijdende zetelverplaatsing vanuit België de meest directe weg.

Uw Belgische vennootschap groeit naar Europese schaal?

Monsiegesocial begeleidt Belgische vennootschappen bij hun oprichting en domiciliëring, met advies op maat voor internationale herstructureringsprojecten.

Mijn vennootschap oprichten of herstructurerenOnze diensten ontdekken

Verder lezen

• Grensoverschrijdende zetelverplaatsing vanuit België: de stappen voor het verplaatsen van uw maatschappelijke zetel buiten België, voor of na de hervorming van 25 mei 2023
• Ontbinding en vereffening van een BV in België: wanneer grensoverschrijdende mobiliteit te verkiezen is boven ontbinding
• De volledige tekst van Richtlijn (EU) 2019/2121 is beschikbaar op EUR-Lex; de wet van 25 mei 2023 (NUMAC 2023042154) is gepubliceerd op het Belgisch Staatsblad-portaal